Wewnętrzny Krytyk to opowieść, która wydaje się nie mieć końca….
Kim jest? To stan Ja, który jest obecny w każdej strukturze osobowości. Pojawia się w wielu odsłonach, zawsze z poziomu eksperta, wszechwiedzącego i nie znoszącego sprzeciwu autorytetu, który wie najlepiej.
Znany z takich słów:
Co ludzie pomyślą
Nikt nie chce tego co proponujesz
To jest za mało, za słabo
Nic nie umiesz, albo przynajmniej zdecydowanie za mało
Dlaczego słowa wewnętrznego krytyka są tak silne?
Wynika to z czasu kiedy ten stan się kształtuje. Pojawia się bardzo wcześnie i jego prototypem są najbardziej znaczące dla nas osoby dorosłe- rodzice, dziadkowie, czasem starsze rodzeństwo. Obserwujemy osoby, które podziwiamy, kochamy i szanujemy i od nich uczymy się jak wygląda świat. Widzimy i słyszymy reakcje na różne sytuacje, w których bierzemy udział. Jest to pierwsza bardzo ważna matryca, która polega na wdrukowywaniu pewnych norm i społecznych zasad. Co ważne słowa krytyka nie muszą stanowić wprost usłyszanych zdań, mogą być również określonymi reakcjami, wzmacnianiem pewnych zachowań.
Dlaczego tak niewielki mamy wpływ na Wewnętrznego Krytyka?
Ponieważ jest to bezrefleksyjny zapis doświadczeń z dzieciństwa. Wpisany został w nas, gdy byliśmy dziećmi i nie mieliśmy wpływu na jego kształtowanie. Dlatego gdy głos krytyka się pojawia stajemy się wycofani, bezbronni i naturalnie wchodzimy w część dziecięcą. Jego działania są automatyczne co wynika z jego silnie ochronnej funkcji.
Czy Krytyk spełnia jakąkolwiek pozytywną rolę?
Krytyk spełnia funkcję ochronną to znaczy, że pomaga nam unikać trudnych sytuacji, ale też uczy kultywowania wartości, wyznaczania norm, dbałości o relacje, troskę o pokarm czy higienę. Gdy zaczynamy dorastać przestaje spełniać tak znaczącą rolę. Pojawia się wtedy gdy sytuacja jest niepewna, nowa, trudna, gdy wymaga nowych kompetencji, których nie jesteśmy pewni. Ta ocena ma nas ochronić przed trudnymi i frustrującymi sytuacjami gdy nie jesteśmy na nie gotowi.
Co można zrobić by mieć większy wpływ na Wewnętrznego Krytyka?
Nie zapominać, że poza Krytykiem- Rodzicem Krytycznym istnieją również inne stany, które być może wymagają doinwestowania gdy Rodzic Krytyczny jest zbyt mocny.
Berne, kanadyjski psychiatra poza stanem Rodzica Krytycznego mówi również o Rodzicu Opiekuńczym, Dorosłym, Dziecku Przystosowanym i Uległym.
Krytyk nie jest jedyną częścią naszej struktury Ja. Jest jedną z 5 równoważnych postaci.
Warto przyjrzeć się poszczególnym stanom ja aby zrozumieć ich specyfikę.
Struktura naszej osobowości
1. Stan Rodzic Krytyczny i Opiekuńczy
Rodzic to część w nas która jest kopią nakazów, zakazów, przyzwoleń naszych głównych figur przywiązania. To tutaj od wczesnego dzieciństwa kształtują się i konstytuują myśli związane z normami społecznymi i zasadami funkcjonowania w społeczeństwie.
Krytyka zna większość osób, pojawia się w sugestiach i analizach. Słyszany jest w słowach: „co ludzie powiedzą” „to głupie” „to nikomu się nie spodoba” „to bez sensu”
Mniej znany jest Rodzic opiekuńczy, część która okazuje trochę, wsparcie zrozumienie. Charakterystyczne jest w sformułowaniach to trudne, rozumiem cię, pomyśl co może być tobie pomocne.
2. Stan Dorosły
Dorosły to część, która pojawia się w procesie kształtowania się tożsamości i odrębności człowieka. Ta część rozwija się całe życie i koncentruje się na faktach, tu i teraz i rzeczywistości takiej jak ona faktycznie wygląda.
3. Stan Dziecko Uległe i Zbuntowane
Stan dziecka to część w nas odpowiedzialna na ekspresję, otwartość, ciekawość. Jest nawykowa i podobnie jak rodzic nieświadoma i automatyczna. Kieruje się zasadą przyjemności i chęcią zniesienia frustracji.
Jak można poradzić sobie z Krytykiem Wewnętrznym – ćwiczenia
Najprościej- zadbać o niedoinwestowane stany. Zwykle niedoinwestowanymi stanami, które najrzadziej są uruchamiane są Rodzic Opiekuńczy i Dorosły. Jak to zrobić?
Gdy zweryfikujesz stan Rodzica Krytycznego spróbuj zadawać konkretne pytania dotyczące określonej sytuacji dotyczące faktów.
Np:
Co ludzie powiedzą?- rodzic krytyczny
Pytania części Dorosłej:
Skąd taki pomysł, że ludzie o Tobie mówią?
Podaj konkretne fakty wskazujące na to, że tak jest?
Jeśli mówią jakie powinno mieć to znaczenie dla Twoich decyzji?
Jeśli mówią, czego najbardziej się obawiasz?
Co mógłbyś zrobić by bać się mniej?
Co mógłbyś sobie powiedzieć by te obawy miały mniejsze znaczenie? (Pytanie do części Rodzica Opiekuńczego)
Czego możesz nigdy nie zrobić jeśli posłuchasz tej części?
Co chciałbyś usłyszeć i od kogo by mniej się bać? (Pytanie z części Rodzica Opiekuńczego)
Czy możliwe są zmiany?
Zdecydowanie tak. To co jest niezbędne by się tak stało próba zmiany automatycznego, nieświadomego myślenia na bardziej kontrolowane przez naszego dorosłego.
- Sprawdź w jakim jesteś stanie Ja
- Który ze stanów Ja jest najsilniejszy
- Pomyśl przed czym może chronić Cię Rodzic Krytyczny i czy potrzebujesz takiej ochrony?
- Spróbuj uruchomić Rodzica Opiekuńczego i Dorosłego aby osłabić Rodzica Krytycznego
Trening i świadomość funkcjonowania psychiki może dać bardzo znaczące efekty dla naszego codziennego funkcjonowania.
Zapraszam do artykułu o pracy z wewnętrznym dzieckiem.
Literatura, do której można sięgnąć:
-Harris T.A. W zgodzie z sobą i z tobą. Praktyczny przewodnik po analizie transakcyjnej. Warszawa
-Berne E., Dzień dobry… i co dalej? Psychologia ludzie kiego przeznaczenia. Wydawnictwo Rebis, Poznań
-James M., Jongeward D., Narodzić się by wygrać. Analiza transakcyjna na co dzień, Dom Wyd. REBIS, Poznań 1994